Skip to content

QUYỀN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

May 27, 2011

QUYỀN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG

Dưới góc độ kinh tế, người tiêu dùng, cùng với doanh nghiệp là những chủ thể quan trọng nhất của một nền kinh tế thị trường. Một cách khái quát, có thể coi người tiêu dùng hợp thành bên cung còn phía cộng đồng doanh nghiệp hợp thành bên cầu trong tương tác kinh tế thị trường.
Dưới góc độ pháp lý, người tiêu dùng thường được hiểu là bên mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ các nhu cầu tiêu dùng của bản thân hoặc gia đình mình.
Người tiêu dùng được pháp luật và thông lệ quốc tế công nhận có nhiều quyền năng quan trọng để có thể trở thành chủ thể đóng vai trò tích cực trong sự vận hành nền kinh tế, góp phần đảm bảo tính bền vững và năng động trong phát triển kinh tế.
Theo Tổ chức quốc tế người tiêu dùng (Consumers International – CI), người tiêu dùng được công nhận có 8 quyền năng sau:
1. Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản (the right to satisfaction of basic needs – to have access to basic, essential goods and services: adequate food, clothing, shelter, health care, education, public utilities, water and sanitation).
2. Quyền được an toàn (the right to safety – to be protected against products, production processes and services which are hazardous to health or life).
3. Quyền được thông tin (the right to information – to be given the facts needed to make an informed choice, and to be protected against dishonest or misleading advertising and labelling).
4. Quyền được lựa chọn (the right to choice – to be able to select from a range of products and services, offered at competitive prices with an assurance of satisfactory quality)
5. Quyền được lắng nghe (the right to be heard – to have consumer interests represented in the making and execution of government policy, and in the development of products and services).
6. Quyền được bồi thường (the right to redress – to receive a fair settlement of just claims, including compensation for misrepresentation, shoddy goods or unsatisfactory services).
7. Quyền được giáo dục về tiêu dùng (the right to consumer education – to acquire knowledge and skills needed to make informed, confident choices about goods and services, while being aware of basic consumer rights and responsibilities and how to act on them).
8. Quyền được có môi trường lành mạnh và bền vững (the right to a healthy environment -to live and work in an environment that is non-threatening to the well being of present and future generations).
Nguồn: CI, Consumer Rights
http://www.consumersinternational.org/who-we-are/consumer-rights
Phiên bản năm 1985 của Bản hướng dẫn này có thể truy cập tại: .
http://www.un.org/documents/ga/res/39/a39r248.htm
Phiên bản năm 1999 của Bản hướng dẫn này có thể truy cập tại:
http://www.unctad.org/en/docs/poditcclpm21.en.pdf
Tại Việt Nam, 8 quyền cơ bản của người tiêu dùng cũng được Hội tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cổ súy. .
Các quyền của người tiêu dùng cũng được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam từ khoảng cuối thập niên 1990. Cụ thể, Pháp lệnh bảo vệ người tiêu dùng năm 1999 (Điều 8 đến Điều 11) đã có một số quy định sau đây về quyền của người tiêu dùng:
– Điều 8: “Người tiêu dùng có quyền lựa chọn hàng hoá, dịch vụ; được cung cấp các thông tin trung thực về chất lượng, giá cả, phương pháp sử dụng hàng hoá, dịch vụ; được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khoẻ và môi trường khi sử dụng hàng hoá, dịch vụ; được hướng dẫn những hiểu biết cần thiết về tiêu dùng”.
– Điều 9: “Người tiêu dùng có quyền đòi bồi hoàn, bồi thường thiệt hại khi hàng hoá, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, chất lượng, số lượng, giá cả đã công bố hoặc hợp đồng đã giao kết; khiếu nại, tố cáo, khởi kiện theo quy định của pháp luật đối với việc sản xuất, kinh doanh hàng cấm, hàng giả, hàng hoá, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, chất lượng, số lượng và việc thông tin, quảng cáo sai sự thật.”
– Điều 10: “Người tiêu dùng có quyền đóng góp ý kiến trong việc xây dựng và thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ thực hiện đúng trách nhiệm trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Người tiêu dùng có quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh bảo đảm tiêu chuẩn, chất lượng hàng hoá, dịch vụ thuộc nhu cầu thiết yếu về ăn, mặc, ở, đi lại, học tập, bảo vệ sức khoẻ, bảo vệ môi trường và các hàng hoá, dịch vụ khác đã đăng ký, công bố.”
– Điều 11: “Người tiêu dùng được thành lập tổ chức để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật. Người tiêu dùng trực tiếp hoặc thông qua đại diện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.”
Với triết lý xây dựng pháp luật “quyền đi liền với nghĩa vụ”, các nhà lập pháp Việt Nam cũng không “quên” quy định “trách nhiệm” của người tiêu dùng tại Điều 12 và 13 của Pháp lệnh:

– Điều 12: “Người tiêu dùng có trách nhiệm tự bảo vệ mình trong việc tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ; thực hiện đúng hướng dẫn về phương pháp sử dụng hàng hoá, dịch vụ; không được tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ gây tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong mỹ tục, gây nguy hại đến tính mạng, sức khoẻ của mình và cộng đồng”.
– Điều 13: “Người tiêu dùng có trách nhiệm phát hiện, tố cáo các hành vi gian dối về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, nhãn hiệu hàng hoá, giá cả và các hành vi lừa dối khác của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ, gây thiệt hại cho mình và cộng đồng theo quy định của pháp luật.”

Kể từ ngày 1/7/2011 tới đây, Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999 sẽ hết hiệu lực và được thay thế bởi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (được Quốc hội thông qua ngày 17/11/2010). Luật này tiếp tục ghi nhận một số quyền của người tiêu dùng và cũng không “quên” ghi nhận trách nhiệm của người tiêu dùng.
Điều 8 của Luật này quy định người tiêu dùng có các quyền sau đây:
“1. Được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp.
2. Được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;nội dung giao dịch hàng hóa, dịch vụ; nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa; được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch và thông tin cần thiết khác về hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng đã mua, sử dụng.
3. Lựa chọn hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo nhu cầu, điều kiện thực tế của mình; quyết định tham gia hoặc không tham gia giao dịch và các nội dung thỏa thuận khi tham gia giao dịch với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.
4. Góp ý kiến với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ về giá cả, chất lượng hàng hóa, dịch vụ, phong cách phục vụ, phương thức giao dịch và nội dung khác liên quan đến giao dịch giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ.
5. Tham gia xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
6. Yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa, dịch vụ không đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹthuật, chất lượng, số lượng, tính năng, công dụng, giá cả hoặc nội dung khác mà tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đã công bố, niêm yết, quảng cáo hoặc cam kết.
7. Khiếu nại, tốcáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
8. Được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn kiến thức về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ.”
Điều 9 của Luật này quy định người tiêu dùng có các nghĩa vụ sau đây:
“1. Kiểm tra hàng hóa trước khi nhận; lựa chọn tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ có nguồn gốc, xuất xứrõ ràng, không làm tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong mỹ tục và đạođức xã hội, không gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và của người khác; thực hiện chính xác, đầy đủ hướng dẫn sử dụng hàng hóa, dịch vụ.
2. Thông tin cho cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan khi phát hiện hàng hóa, dịch vụlưu hành trên thị trường không bảo đảm an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng; hành vi của tổchức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.”
Ngoài ra, Khoản 6 Điều 10 của Luật còn quy định “Người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ lợi dụng việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.”
Thực tiễn thi hành Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999 cho thấy, dù người tiêu dùng đã được quy định các quyền năng của mình nhưng trên thực tế không những quyền năng của người tiêu dùng bị xâm phạm nghiêm trọng và phổ biến mà chính bản thân người tiêu dùng cũng hầu như không ý thức được các quyền năng mình có và cơ chế để bảo vệ các quyền năng này. Nguyên nhân của tình trạng này thì có nhiều, trong đó có trách nhiệm thuộc cả về nhà nước, tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và của chính bản thân người tiêu dùng.
Để cải thiện được tình trạng vừa nêu, góp phần đưa quyền của người tiêu dùng nằm trong miền “nhớ” thay vì miền “quên” của xã hội là cả một thách thực lớn. Tuy nhiên, điều đó chỉ có thể thực hiện được khi việc thực thi pháp luật bảo vệ người tiêu dùng được đẩy mạnh theo hướng người tiêu dùng nhìn thấy rõ được lợi ích mà pháp luật và hệ thống quyền năng pháp luật ghi nhận thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho bản thân mình.
Từ nay đến ngày đó, nếu vẫn duy trì cách làm như thời gian qua, chắc quãng thời gian đó còn xa!!!

From → Uncategorized

Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: